A zona de Cardonal-Tabaibal (0-800 m) cun estrato semidesértico formado por unha matogueira xerófila composta principalmente de especies do xénero Euphorbia é a zona con maior presión humana de toda a Illa, cidades, polígonos industrais e invernadoiros ocupan as poucas zonas de relevo suave. Destacar o Monumento natural de Arinaga con Punta Salinas, o Lugar de Interese Científico de Juncalillo del Sur e a Reserva Natural Especial das Dunas de Maspalomas.
O Espinocho (Limonium tuberculatum (Boiss.) O. Kuntze) é un curioso exemplo da representatividade da flora da Illa pola súa rocambolesca historia. Catalogada como En Perigo Crítico de Extinción, atópase en ecosistemas salinos e na beira de lagoas costeiras. En Maspalomas desapareceu no ano 1977, como non, pola “formidable” urbanización do litoral. Posteriormente foi reintroducida en 1999 a partir de sementes recollidas por dous botánicos dende 1959, e plantadas no Xardín Botánico Viera e Clavijo. Outro exemplo da riqueza botánica da Illa (con numerosos endemismos), é que das 30 áreas excepcionais para a flora ameazada do estado español, 6 áreas atopámolas aquí (ó 20%!!!!), Inagua, Barrancos de Moya y Valleseco, Cruz del Saucillo, Tamadaba, Roque de Amagro e Barranco de Guayadeque.
Unha panorámica do espazo natural “Dunas de Maspalomas”, onde observamos a lagoa litoral e a zona humanizada que acabou co Espinocho a finais dos anos 70.
O Monumento Natural de Arinaga é un magnifico lugar para observar o esquivo Trompeteiro (Bucanetes githagineus), así como contemplar o ecosistema semiárido máis característico da zona oriental de Gran Canaria.
O vertedoiro de Barranco Hondo era o único lugar adecuado para a observación de láridos. Sobre 400 exemplares de Gaivota patiamarela (Larus michahellis) e Gaivota escura (Larus fuscus) concentrábanse á espera da finalización do “tratamento” dos residuos sólidos urbanos.
Recorrendo os barrancos do sur, atoparédesvos coa realidade urbanística da Illa, novas urbanizacións “crecen” ladeira arriba a base de dinamita e poucos escrúpulos. Neste barranco, observei a bolboreta Monarca (Danaus plexippus) antes de que un garda de seguridade privado me invitase a marchar…
No concernente ás aves observei unhas 45 especies durante os 20 días de estancia na Illa. Anexo adxunto unha táboa coas especies observadas:
A zona máis interesante para observar limícolas foi o lugar de Punta Salinas, onde as Píldoras Cincentas, os Mazaricos Chiadores, os Virapedras, os Pilros Comúns e Pilros Tridáctilos facían un descanso no seu camiño os seus cuarteis de cría en Europa e América. Preto da costa, atópase unha salina tradicional onde aniñaban algunhas parellas de Píllara das dunas (Charadrius alexandrinus). E nos “cardonales” próximos, a figura dun Alcaraván (Burhinus oedicnemus) foi o máis salientable na terra do “Bisbita caminero” (Anthus berthelotii) e a Calandriña das Marismas (Calandrella rufescens).
Un dos Virapedras de Punta Salinas, estaba marcado cunha anela metálica de Suecia coa numeración 4562337.
Na miña visita á Reserva Integral de Inagua e entre unha relativa abundancia de Ferreiriño Azul (Parus caeruleus teneriffae) e Peto Real (Dendrocopos major thanneri) e a omnipresente presenza do “Bisbita caminero” (con diferenza a ave máis abundante da Illa, ocupando tódolos ecosistemas, un verdadeiro “multinichos ecolóxico” realizando a función dos seus cinco irmáns europeos), puiden recrearme na observación dunha parella de Pinzón azul (Fringilla teydea polatzeki) nunha zona de piñeiral maduro de Montaña de Sándara. A femia estaba anelada con marcas de cor e unha anela metálica (aínda ando á procura de información concernente a este proxecto de marcaxe con aneis de cores…). Na imaxe superior un dos múltiples bebedeiros creados para o Pinzón azul, onde a observación é máis doada.
Para máis información da viaxe, non dubidedes en poñervos en contacto comigo mediante o meu correo electrónico (mapas, listaxes de lugares e especies…).
Ese gran pequeno continente poboado de Canariones, tan diversa en clima, xeografía e flora e fauna que fai falla visitala para sorprenderse de cómo nunha mañá, podes visitar unha zona de vexetación selvática (estilo Galicia) a unha zona árida (estilo Almería). A miña visita á Illa durou uns 20 días (20-02 ata 11-03), e durante este período de tempo podo presumir en que visitei case que tódolos recunchos con algún valor biolóxico e paisaxístico.
Gran Canaria non defraudará o visitante naturalista, pero iso si, prepararvos para sentirvos como “Sardiñas en lata”, e se atopades a sinal que vós mostro arriba, aproveitade!! Por aí é zona libre de turístas.
A zona norte, e ascendendo en altura (500-1200 m) é o lugar do Monteverde, trátase dun bosque ombrófilo e denso, propiciado polo mar de nubes e a choiva horizontal. Nesta zona atopámonos co Parque Rural de Doramas que alberga os últimos recunchos do que foi a ampla Selva de Doramas da que na actualidade queda 1% da superficie orixinaria.
O Barranco Oscuro e o Barranco de la Virgen, así como, Os Tilos de Moya son os lugares que mellor conservan os vestixios desta antiga selva (a sensación de sentirte en Galicia e indescritible, a vexetación é idéntica!!!).
Nun dos recunchos da antiga Selva, aconteceume a mellor anécdota da viaxe… Cando estaba absorto na contemplación do interior da vexetación do Monteverde e preto dunhas vivendas do concello de Teror… Asombrado pola semellanza coas nosas Carballeiras galegas, comezo a escoitar unha cantiga que se me facía coñecida… Despois dun intre de morriña, chego á conclusión de que se trata da cantiga “Vaite lavar porcona, vaite lavar...” nun perfecto castelán e acompañada dunha Bandurria. Incrible!!!
A zona de piñeiral (600-1900 m) composta pola especie de Piñeiro canario, ocupa unha ampla parte do macizo montañoso central (a meirande parte destes Piñeirais son o resultado de repoboacións forestais). Neste sistema montañoso atopamos os Parques Naturais de Tamadaba (visita obrigada!!!) e Caldera Pilancones, ademais do Parque Rural Roque Nublo e a Reserva Integral de Inagua (onde se atopa o 90% das 100 parellas de Pinzón azul de Gran Canaria, as outras dez parellas están no Piñeiral de Tamadaba).
No ano 2007 unha alta porcentaxe deste piñeiral foi arrasado por un macro incendio, que eliminou o pouco substrato arbustivo deste bosque de coníferas, dándolle un aspecto aínda máis desértico. Na fotografía superior observamos unha das características máis salientables do Piñeiro canario, a súa capacidade de xurdir das súas cinzas… Tal Ave fénix (unha adaptación perfecta nestas zonas volcánicas).
O Parque Natural de Tamadaba é simplemente indescritible, visita obrigada para calquera amante da natureza. Paisaxes espectaculares que mesturan zonas de montaña con costas abruptas (cantís con 900 metros de desnivel!!!). Santuario da biodiversidade canaria e paradigma da conservación dos seus valores biolóxicos, polo menos despois da década dos 60, anteriormente a gardería forestal perseguía e ANIQUILABA a todo Pinzón azul, pois este paxaro acababa coas sementes de Piñeiro que se utilizaban para as repoboacións forestais…
Mención aparte merece a Reserva Integral de Inagua, reduto do Pinzón azul, coa mellor representación do piñeiral Canario. Durante os últimos tres días de estancia na Illa recorrín esta paraxe nun dos seus múltiples sendeiros (a reserva ten acceso libre permitido) dende o pobo de El Juncal ata a Montaña de Sándara (onde observei o Pinzón azul, pero isto déixoo para a próxima entrada…) pasando polo Morro de Pajonales.
Na segunda entrada desta viaxe a Gran Canaria tratarei a fauna observada (especialmente as 45 especies de aves) así como, o Cardonal-Tabaibal da zona baixa da Illa.